दसैँमा गुञ्जिने गीतहरू

सबस्त इन्टरटेनमेन्ट,काठमाडौँ । दसैँ आएको छनक कसरी मिल्छ? के गर्दा दसैँ आएको महसुस गर्नुहुन्छ? मालश्री धुन सुन्दा वा आकाशमा चङ्गा उडेको देख्दा? त्यसबाहेक पनि केही यस्ता गीत छन्, जसले घरघरमा दसैँको रौनक ल्याइदिन्छन्।

दसैँ आउनुभन्दा केही दिनअघिदेखि नै रेडियो र टेलिभिजनमा दसैँका गीत गुञ्जिन थाल्छन् । यस्ता गीतले चाडपर्वको उल्लास थप बढाउँछन् । नेपाली गीतसंगीतको इतिहासमा दसैँसम्बन्धी गीतको विशेष महत्व छ ।
दसैँको माहोलमा विशेष रूपमा गुञ्जिने आठ गीत यस्ता छन्।

दसैँसम्बन्धी गीतको चर्चा गर्दा सबैभन्दा पहिले सम्झिइने गीतमध्ये एक हो, ‘विछोडको पीडा नसकी खप्न दसैँको बेलामा’। यो गीतको मार्मिक आलापले दसैँ आएको अनुभूति गराउँछ। नेपालीको दसैँ र घरपरिवारसँगको भावनात्मक सम्बन्ध झल्काउने यो पुरानो चर्चित गीत हो।

सन् १९७० को दशकमा नारायण गोपालले दार्जिलिङ पुगेर गायिका दिलमाया खातीलाई भेटेरै यो गीत गाउन आग्रह गरेको बताइन्छ। त्यसपछि नारायण गोपाल र दिलमाया खातीको स्वरमा कलकत्तामा रेकर्ड भएको यो युगल गीतले नेपाली संगीतमा विशेष स्थान बनाएको छ।

दसैँ आउनासाथ रेडियो र टेलिभिजनमा गुञ्जिने अर्को चर्चित गीत हो, ‘नमुछे आमा दहीमा टीका’। यस गीतले दसैँमा घरपरिवारबाट टाढा रहनुपर्दाको पीडा र आमासँगको भावनात्मक सम्बन्धलाई मार्मिक ढंगले प्रस्तुत गर्छ। नारायण रायमाझीले गाएको यो गीतलाई विसं २०५७ सालमा कृष्णभक्त राईले विभिन्न बाजाको संयोजनसहित गाएपछि थप लोकप्रियता मिलेको थियो।

दसैँका गीतमध्ये फरक स्वाद बोकेको गीत हो, ‘दसैँ नै हो कि यो मेरो दशा फर्किआएको’। योगेश्वर अमात्यको स्वरमा रहेको यस गीतले चाडपर्वको खुसीसँगै आर्थिक अभाव र बढ्दो महँगीले सर्वसाधारणको जीवनमा पार्ने प्रभावलाई प्रस्तुत गर्छ।

न्यु बज्राचार्यको संगीत रहेको यस गीतका शब्द प्रेम बस्नेतले लेखेका हुन्। विसं २०५० को दशकतिर संवादसमेत समावेश गरेर तयार पारिएको यो गीतले दसैँको अर्को यथार्थलाई उजागर गर्छ। सबैका लागि दसैँ खुसीको अवसर मात्र हुँदैन भन्ने सन्देश बोकेको यस गीतको लोकप्रियता आज पनि कायम छ।

कुल पोखरेलको स्वरमा रहेको ‘यसपाली दसैँमा ठूलो दाजु आउने रे’ बालबालिकादेखि वयस्कसम्मले रुचाएको दसैँ गीत हो। दसैँमा परिवारका सदस्य घर फर्किने प्रतीक्षा र त्यसले बालमनमा जगाउने खुसी यस गीतको मुख्य आकर्षण हो।

कुल पोखरेलको सम्झनामा अन्य गायकले समेत यस गीतका कभर संस्करण तयार पारेर युट्युबमा सार्वजनिक गरेका छन्। नेपाली गीतसंगीतमा आफ्नै पहिचान बनाएका पोखरेलको यो गीत दसैँको पारिवारिक माहोलसँग जोडिएर सम्झिइने गरेको छ।

दसैँमा घर फर्किन नपाएका नेपालीको पीडा समेटिएको चर्चित लोकदोहोरी गीत हो, ‘यो दसैँमा म घर आइनँ’। यस गीतमा रेशम थापा र उद्धव कार्कीलाई सीता थापा तथा गीता कोइरालाले स्वरमा साथ दिएका छन्।

परदेशमा रहँदा चाडपर्वका बेला परिवारको यादले सताउने र चाहेर पनि घर फर्किन नसक्ने अवस्थालाई गीतले चित्रण गर्छ। लोकदोहोरीका नियमित स्रोताबाहेक अन्य संगीतप्रेमीले पनि रुचाएको यो गीत दसैँका चर्चित गीतमध्ये एक बनेको छ।

नेपाली फिल्ममा समावेश गीतहरूले पनि दसैँको माहोल बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएका छन्। फिल्म ‘मनमन्दिर’मा समावेश ‘रातो टीका दसैँको जमरा’ यस्तै गीतमध्ये एक हो।

अभिनेता राजेश हमाल र अभिनेत्री निरुता सिंहको नृत्य रहेको यस गीतले दसैँको सांस्कृतिक रौनकलाई प्रस्तुत गर्छ। दसैँका अवसरमा आयोजित कार्यक्रम तथा मनोरञ्जनात्मक प्रस्तुतिमा समेत यो गीत बज्ने गरेको छ।

नेपाली फिल्म ‘मुग्लान’मा समावेश ‘दसैँ आयो’ दसैँमा सबैभन्दा बढी सम्झिइने फिल्मी गीतमध्ये एक हो। विशेषगरी युवा पुस्तामाझ लोकप्रिय यस गीतले चाडपर्वको उत्साह र घर फर्किने उमङ्गलाई प्रस्तुत गर्छ।

दसैँका विभिन्न कार्यक्रममा यो गीत बज्दा युवा पुस्ता रमाउँदै नाच्ने गरेको देखिन्छ। परदेशमा रहेका नेपालीका लागि पनि यस गीतले घरपरिवार र जन्मभूमिको सम्झना ताजा बनाउँछ। गीतमा अभिनेता दिलीप रायमाझी, सुशील क्षेत्री तथा अभिनेत्री विपना थापालगायत कलाकारको अभिनय रहेको छ।

सुगम पोखरेलको स्वरमा रहेको ‘दसैँ तिहार’ अर्थात् ‘वर्ष र दिनमा लै लै’ पनि दसैँमा उत्तिकै गुञ्जिने गीत हो। रवि श्रेष्ठको शब्द रहेको यस गीतले परदेशमा रहेका नेपालीको भावना र चाडपर्वमा घर फर्किने चाहनालाई समेटेको छ।

युवा पुस्ताले विशेष रूपमा रुचाएको यो गीत दसैँमा मात्र नभई अन्य समयमा पनि सुन्न पाइन्छ। सुगम पोखरेलले विभिन्न सांगीतिक कार्यक्रममा समेत यो गीत प्रस्तुत गर्दै आएका छन्। दसैँदेखि तिहारसम्मको उत्सवमय वातावरणमा यस गीतले छुट्टै रौनक थप्ने गरेको छ।

दसैँका यी गीतहरू केवल मनोरञ्जनका माध्यम मात्र होइनन्। यिनमा परिवारसँगको मिलन, आमाबुबाको सम्झना, परदेशीको व्यथा, आर्थिक अभाव र चाडपर्वको खुसीजस्ता नेपाली जीवनका अनेक भाव समेटिएका छन्। यही भावनात्मक सम्बन्धका कारण यी गीत पुस्तौँदेखि दसैँको अभिन्न हिस्सा बन्दै आएका छन्।